Reforma
W pierwszym etapie reformy, 1 września 1999 roku, przekształcono ośmioletnie szkoły podstawowe w sześcioletnie i powołano trzyletnie gimnazja.
W drugim etapie powstały licea profilowane, szkoły zawodowe i licea uzupełniające.
Gimnazja, wizytówka reformy edukacji, to szkoły powszechne, w których uczniowie spełniają obowiązek szkolny w wieku 13 – 16 lat. Są na ogół dobrze wyposażone, dysponują dobrą kadrą pedagogiczną, przyczyniają się do podniesienia poziomu wykształcenia młodzieży, przygotowują absolwentów do nauki w liceach profilowanych.
Jednym z zadań gimnazjum – pisze W. Książek ma być „…jak najpełniejsze rozpoznanie zdolności i zainteresowań ucznia, ich rozbudzenie, ukierunkowanie w celu właściwego wyboru dalszej drogi edukacyjnej. Nauka w gimnazjum odbywa się systemem przedmiotowym, jednak z wprowadzeniem ścieżek edukacyjnych / międzyprzedmiotowych / .
Organizacja nauki w gimnazjum, które ma być praktycznie w każdej gminie, wymaga odpowiednich nakładów finansowych, przede wszystkim na inwestycje, modernizacje, adaptacje lub wydzielenie części budynków na potrzeby gimnazjów, a także na dowóz dzieci” [ W. Książek, 2001 ].
Analiza organizacji szkół prowadzi do wniosku, że gimnazja to szkoły o bardziej efektywnych i jednolitych wskaźnikach. Oto niektóre dane porównawcze :
Większość szkół podstawowych to szkoły wiejskie (ponad 70%), mimo iż większość dzieci to dzieci miejskie (60% dzieci uczy się w szkołach w mieście)
Szkoły podstawowe są bardzo zróżnicowane. Najmniejsze liczą kilkoro dzieci, największe nawet ponad półtora tysiąca dzieci.
Przeciętna szkoła podstawowa w Polsce liczy około 200 dzieci. W szkołach w mieście uczy się średnio po około 400 dzieci, na wsi około 100. Większość szkół podstawowych to szkoły nieduże. Ponad 85% liczy mniej niż 16 oddziałów. Tylko około 2% szkół ma 32 i więcej oddziałów.
Klasy w szkołach podstawowych są niewielkie. Średnia liczba uczniów w oddziale wynosi 21,1. W mieście wskaźnik ten wynosi 24, na wsi 18.
Na jednego nauczyciela przypada średnio 11,6 uczniów: w mieście 13,3; na wsi 9,7.
Przeciętne gimnazjum to szkoła niewielka, licząca około 340 uczniów. Niepokojące jest istnienie około 10% gimnazjów z liczbą oddziałów (klas I i II) powyżej 25.
Średnia liczba uczniów w klasie gimnazjalnej wynosi 25.